W zakresie składni język literacki odznacza się w stosunku do potocznego większym bogactwem środków, częstszym występowaniem zdań wielokrotnie złożonych oraz odmiennym (bardziej logicznym i starannym) tokiem zdania. Język literacki spełnia inne zadania niż język mówiony, utożsamiany z doraźnym i pośpiesznym charakterem przekazu – służy przekazywaniu treści niezwiązanych bezpośrednio ze sferami życia codziennego lub poruszaniu takiej tematyki w sposób niepotoczny (np. w publicystyce lub pismach urzędowych). Wypowiedzi pisane muszą być pełniejsze treściowo od mówionych, gdyż są pozbawione kontekstu sytuacyjnego. Dla języka pisanego charakterystyczne jest zwięzłe i precyzyjne wykorzystanie środków językowych; jest bowiem produktem dłuższej refleksji. W słownictwie pisanym jest mniej wyrazów ekspresywnych, wyrazów profesjonalnych oraz regionalizmów.
W komunikacji pisanej, zwłaszcza formalnej, częściej przestrzegane są normy językowe, w tym zasady języka standardowego. Język pisany ulega silniejszej standaryzacji niż język mówiony i ma charakter wysoce skonwencjonalizowany.