W swym obecnym organizacyjnie kształcie Dział Kultury powstał w 1995 roku na bazie wcześniej istniejących działów: Etnografii (od 1960 r.) i Kultury Regionu (od 1989 r.), uzupełniony dodatkowo częścią eksponatów pochodzących ze zlikwidowanego Działu Sztuki. Trzon tych praktycznie zamkniętych w chwili obecnej kolekcji etnograficznych stanowią przedmioty pozyskane głównie w latach 60. i 70. XX w.
Od 1995 roku swe zainteresowania Dział Kultury skupia głównie na dokumentowaniu kultury plebejsko - miejskiej ludności śląskiej ze zwróceniem szczególnej uwagi na teren miasta Zabrza.
W skład zbiorów działu wchodzi szereg kolekcji z zakresu kultury materialnej, jak i duchowej charakterystycznej dla terenu Zabrza i najbliższych okolic. Do najliczniejszych i najbardziej cennych należy zaliczyć kolekcje: mebli i sprzętów gospodarstwa domowego pochodzących z przełomu XIX/XX w.