Księgi (VII), (VIII) oraz (IX) Tematyką tych ksiąg jest analiza istnienia przedmiotów zmysłowych. Chociaż, zgodnie z wizja Arystotelesa przedmioty te należą do filozofii drugiej, jednak tutaj Filozof rozpatruje je nie jako indywidualne byty, lecz od strony metafizycznej, tzn. dzięki czemu one istnieją, jaka jest przyczyna bytu. Porusza zagadnienie wyższej substancji, która byłaby zasadą istnienia poszczególnych rzeczy, oraz formy jako zasady określającej rzecz, a także kwestie potencjalności i aktualności, i działania.
Księga (X) Księga ta gromadzi wyniki refleksji nad pojęciami jedności i wielości, równości i nierówności oraz podobieństwa i jego braku. Arystoteles wyróżnia w niej cztery rodzaje jedności: ciągłość naturalną, całość, indywiduum i ogół. Jedność nie stanowi substancji.
Księga (XI) Księga ta stanowi kompilację Metafizyki (ksiąg , i i Fizyki (ksiąg III i V). Kompilacja ta została zamierzona prawdopodobnie jako zarys przyszłego podręcznika filozofii pierwszej.