thumb|240px|Pergamoński typowy cystofor z czasów panowania Eumenesa II Cystofor (łac. cistophorus, gr. κιστοφόρος kistophoros) – rodzaj wartościowej srebrnej monety kilkudrachmowej emitowanej przez niektóre greckie miasta w Azji Mniejszej w okresie hellenistycznym i rzymskim.

Geneza pieniądza Swą nazwę (od κίστη – skrzynka i φέρο – niosę) zyskała dzięki umieszczanemu na awersie symbolicznemu wyobrażeniu tzw. cista mistica – obrzędowej skrzynki (plecionego kosza) z wypełzającym stamtąd wężem. Inicjatywę emisji tego pieniądza przypisuje się władcy Pergamonu Eumenesowi II jako twórcy nowego obiegu pieniężnego w hellenistycznej Azji Mniejszej. Za podstawę emisyjną monety przyjęto poczwórną drachmę bitą według stopy chioskiej (12,65 g)Jean Babelon: La Numismatique antique. Paris: Presses Universitaires de France, 1970, s. 57..

Cystofory wprowadzone zostały do obiegu po 188 p.n.e. w pergamońskim królestwie Attalidów, początkowo jako wewnętrzna moneta dla 16 miast małoazjatyckich skupionych w unii monetarnej, i pełniące rolę monety federalnej. Bito je w ważniejszych miastach małoazjatyckich w Troadzie, Jonii i Lidii (Sardes, Adramytion, Tiatyra), a w znacznych ilościach zwłaszcza w Pergamonie, Efezie i Tralles. Istotne emisje spoza tego regionu pochodzą też np.