Oglądano ich jak osobliwość, nie mogąc się dość wydziwić ich oświacie, ich przyzwoitemu obejściu, ich dobremu bytowi, lecz nikt Dominika naśladować nie chciał.
Spójny z poprzednimi dwoma opis można odnaleźć w biografii Stanisława Moniuszki autorstwa Bolesława Wilczyńskiego opublikowanej w 1900 roku. Kto zobaczył scenę, gdzie lud, starannie odziany, obyczajny, trzeźwy, pilny i zamożny, wypełnia ramy treścią pracy zacnej i rytmicznie uporządkowanej, gdzie rolnik jest zarazem rzemieślnikiem i człowiekiem poważnym, zdolnym tworzyć i rozkazywać sobie, gdzie oblicza promienne i zadowolnione wróżą przyszłość pomyślną, wszak taką scenę kto wywołał z nędzy, upodlenia i grozy, rzec może słusznie: idę spocząć bez żalu, bom spełnił zadanie swoje. Ocena działalności
Narracje, zarówno o działalności Dominika Moniuszki jak i o jego osobie są spójne. Teksty Jelskiego, Walickiego, Kuczyńskiego i Wilczyńskiego przedstawiają go jako wrażliwego na problemy społeczne, reformatora, eksperymentatora, humanistę, filantropa i radykalnego demokratę. Biografowie podkreślają, że poświęcił na rzecz włościan nie tylko cały dobytek, ale także życie prywatne, w tym narzucił sobie dobrowolnie celibat.