XIX i XX wiek W czasie restauracji Kościół stopniowo wzmacniał swą pozycję sprzed rewolucji, potępiał marginalizowanie swej roli, a papież Pius IX w 1864 r. opublikował dokument Syllabus Errorum w którym skrytykował między innymi idee wolności religijnejSyllabus Errorum, pn. 15-18. oraz zasadę rozdziału Kościoła od państwaSyllabus Errorum, pn. 39-55., co spowodowało gwałtowny wzrost antyklerykalizmu wśród masonerii i wolnomyślicieli we Francji, Belgii, Hiszpanii i Włoszech, którego nie powstrzymała powstała w 1876 r. organizacja Akcja Katolicka zwana Opera dei Congressi, powołana w celu zwalczania prądów liberalnych i antyklerykalnychZygmunt Poniatowski, Mały słownik religioznawczy, Warszawa:Wiedza Powszechna, 1969, s. 17..
Następne rządy republikańskie we Francji przyczyniły się do odsunięcia Kościoła od wpływu na sprawy państwa, ostateczny rozdział nastąpił w wyniku zerwania stosunków dyplomatycznych Francji z Watykanem. Ustawa z 9 grudnia 1905 wprowadziła rozdział Kościoła i państwa oraz państwowe szkolnictwo laickie, a wzmocnienie regulacji i kontroli państwowej nad szkolnictwem katolickim.