Działania bojowe Tymczasem w czasie formowania flotylli ustały działania wojenne między Rzeczpospolitą a Szwecją. Szlachta była zmęczona długą wojną, odmówiła wsparcia jej kontynuacji i rozpoczęła się kolejna runda negocjacji pokojowych. Zabiegi dyplomatyczne nie przyniosły jednak Rzeczypospolitej dobrych rezultatów. W tej sytuacji król Władysław IV Waza nakazał pułkownikowi Wołkowi udać się nad Zalew Wiślany i stawić czoła szwedzkiej eskadrze.
W nocy z 30 na 31 sierpnia Kozacy Wołka opuścili ujście Niemna i na wzburzonym morzu dokonali nocnej przeprawy spod Królewca do Piławy, gdzie stacjonowała eskadra szwedzka. Dzięki wcześniejszemu rozpoznaniu Kozacy znali dokładnie podejście do portu, konfigurację fortyfikacji i rozmieszczenie szwedzkich baterii. Kozacy przypłynęli nocą niezauważeni przez Szwedów. Gdy ci dostrzegli rano niespodziewanego przeciwnika wysłali emisariuszy, by dowiedzieć się z kim mają do czynienia (Kozacy poinformowali o służbie dla króla Władysława IV Wazy). W bitwie kozackie czajki spisały się bardzo dobrze, gdyż dzięki swoim niewielkim rozmiarom i zwrotności miały przewagę w walce w zwarciu nad dużymi szwedzkimi okrętami, których pociski ich nie sięgały.