thumb|Jan Pfeiffer, Portret Hugona Kołłątaja z 1810 r. thumb|Autograf Hugona Kołłątaja thumb|Popiersie Hugona Kołłątaja na dziedzińcu Collegium Kołłątaja UJ w Krakowie Hugo Stumberg Kołłątaj (właśc. Kołłontaj bądź Kołontaj) herbu Kotwica ps. i krypt.: Anonim; Jeden Obywatel; H. K.; X. H. K.(?) (ur. 1 kwietnia 1750 w Dederkałach Wielkich, zm. 28 lutego 1812 w Warszawie) – hrabia, polski polityk, mąż stanu, publicysta oświeceniowy, pisarz polityczny, katolicki prezbiter, kanonik, satyryk, poeta, geograf, historyk. W latach 1782–1786 rektor Szkoły Głównej Koronnej, referendarz wielki litewski od 1786, podkanclerzy koronny od 1791, radca wydziału skarbu Rady Najwyższej Narodowej w 1794. Jeden z twórców Konstytucji 3 maja. Kawaler Orderu Orła Białego.
Życiorys Pochodził z ruskiego rodu szlacheckiego, którego protoplaści byli bojarami brańskimi. W XV i XIV wieku nazwisko Kołontaj występowało również w wariantach wschodnich – Kołontajew i Kołontajewicz, a w XVI wieku pojawiła się wersja spolszczona Kołłątaj. Był synem podstolego mścisławskiego Antoniego Andrzeja i Marianny z Mierzeńskich. Miał braci Rafała i Jana. Ojciec pochodził z wołyńskiej gałęzi rodu, która w XVI wieku przeszła na katolicyzm. Kołłątaj został ochrzczony 3 maja 1750 w kościele oo. reformatów w Dederkałach Wielkich.