Pozostaje symbolem polskiego oświecenia w jego dążeniach do naprawy najważniejszych dziedzin życia zbiorowego i nadania im impulsów nowoczesnego rozwoju. Został pochowany na warszawskich Powązkach, ale urna z jego sercem została złożona w kościele w Wiśniowej, gdzie mieszkał jego brat, Rafał Kołłątaj.
Twórczość Jako publicysta zajmował się przede wszystkim nauką, oświatą i wychowaniem, a jego prace poruszające sprawy społeczne i władzy państwowej były podstawą Konstytucji 3 Maja. Postulował: dziedziczność tronu zniesienie liberum veto ogólne opodatkowanie zmniejszenie wpływów magnaterii sejm gotowy prawa dla mieszczan wolność dla chłopstwa (zamiana pańszczyzny na czynsz)
Pozostawił po sobie wiele utworów publicystycznych, niektóre z nich to: Listy Anonima (1788–1789) Prawo polityczne narodu polskiego (1790) O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 Maja (1793) Uwagi nad tą częścią ziemi polskiej, którą od Traktatu Tylżyckiego zwać poczęto Księstwem Warszawskim (1808) Stan oświecenia w Polsce w ostatnich latach panowania Augusta III Porządek fizyczno-moralny (1810) Naukowe podstawy polityki Miasta i mieszczanie (wersja cyfrowa w PBI) Rozbiór krytyczny zasad historii o początkach rodu ludzkiego, czyli racjonalistycznie pojęty wstęp do historiiX.