Archanioł Gabriel, Anioł o złotych włosach () – staroruska ikona z XII namalowana przez nieznanego autora.

Historia mały|lewo|Ikona na ekspozycji w Rosyjskim Muzeum Państwowym Ikona jest przypisywana szkole nowogrodzkiej (wykazuje podobieństwo do malowideł w nowogrodzkiej cerkwi Zbawiciela na Neredicy) i powstawała pomiędzy 1130 a 1190 rokiem. Jest jedną z najstarszych rosyjskich ikon sprzed czasów imperium mongolskiego (zachowało się ich nie więcej niż 20 na świecie). Mogła zostać przywieziona z Nowogrodu Wielkiego na kreml moskiewski za czasów Iwana IV Groźnego. Ikona przypuszczalnie była częścią deesis. Obraz został odnaleziony w 1864 roku podczas rozbiórki „rupieciarni” dzwonnicy Iwana Wielkiego, gdzie składowano zniszczone zabytki; na ikonę zwrócił uwagę historyk sztuki .

Dopiero w XX wieku dzieło zaczęto nazywać Aniołem o złotych włosach.

Obraz znajdował się w Galerii Tretiakowskiej, został odrestaurowany przed 1926 rokiem; od 1931 roku jest przechowywany w Muzeum Rosyjskim w Petersburgu (numer ewidencyjny ДРЖ-2115) – jest najstarszą ikoną w zbiorach tego muzeum, jest ona eksponowana na wystawie stałej.