Paszportyzacja – masowe przydzielanie obywatelstwa ludności danego terenu poprzez wydawanie paszportów, zazwyczaj w krótkim czasie. Przymusowa paszportyzacja jest sprzeczna z prawem międzynarodowym i narusza konwencje genewskie.

Na szeroką skalę była stosowana przez państwo rosyjskie poprzedzając konflikty z Gruzją i Ukrainą a później na ich okupowanych terenach. Historycznie była także stosowana przez władze ZSRR.

W ZSRR

Na terenie Gruzji Od 2002 roku Rosja rozpoczęła proces paszportyzacji regionów Abchazji i Osetii Południowej, który szczególnie się zintensyfikował w po sukcesie Rewolucji Róż z 2003 roku. Już w 2006 roku paszporty rosyjskie otrzymały 90% ludności Abchazji i Osetii Południowej.

Podróże na paszportach abchaskich i południowoosetyjskich są generalnie niemożliwe, ponieważ uznają je tylko 4 państwa członkowskie ONZ. Zaś paszporty rosyjskie wydane na okupowanych terenach Gruzji (oraz Ukrainy) lub osobom zamieszkującym te tereny nie są uznawane za dokumenty podróży uprawniające do przekraczania granic strefy Schengen. Nie mniej jednak mieszkańcy tych terenów nie utracili obywatelstwa gruzińskiego i mają prawo uzyskać gruzińskie paszporty. Na terenie Ukrainy Prawo rosyjskie przewiduje możliwość uzyskania obywatelstwa w wyniku zmiany granic państwa. W związku z tym po aneksji Krymu w 2014 r.