Najstarsze znane źródło, mówiące o Czarnowąsach, pochodzi z 1228 roku i jest to dokument, w którym książę Kazimierz I opolski potwierdza przywileje klasztoru norbertanek z Rybnika (utworzonego w 1211 r.), przeniesionego do klasztoru „Bosidom” w miejscowości Charnowz. Klasztor nie mógł powstać na dziewiczym obszarze, dlatego trzeba uznać, że miejscowości nadane klasztorowi przez księcia stanowiły bazę dla jego działalności, czyli funkcjonowały gospodarczo i zapewniały warunki do działalności klasztoru, istniały zatem już od dawna. Klasztor otrzymał przywilej zakładania nowych osad na obszarze lasu. Przywilej został potwierdzony w 1234 przez księcia śląskiego, Henryka I Brodatego. W dokumentach tych miejscowość występuje pod nazwami: Cirnivus i Carnovus. Dalsze wiadomości pochodzą z lat: 1284 – monasterie de Charnovanz, 1290 – Czarnowas i 1293 – Cernovans.
Najstarszą miejscowością gminy Dobrzeń (w granicach sprzed 2017 roku) jest prawdopodobnie Dobrzeń, ale największe znaczenie od XIII w. miały Czarnowąsy, z których znajdujący się tam klasztor promieniował na całą okolicę religijnie, gospodarczo i społecznie.