Tartan noir – podgatunek powieści kryminalnej charakterystyczny dla literatury szkockiej i szkockich autorów. Łączy elementy klasycznego czarnego kryminału (prozy hardboiled) z silnym osadzeniem w szkockiej rzeczywistości społeczno-kulturowej. Termin „tartan noir” został przypisany amerykańskiemu pisarzowi Jamesowi Ellroyowi, który określił w ten sposób twórczość Iana Rankina, nazywając go „królem tartan noir”. Za początek tego nurtu uważa się rok 1977.
Geneza i tło literackie Za protoplastę tego nurtu uważa się Williama McIlvanney’a – autora (1977), (1983) i Strange Loyalties (1991). Laidlaw jest uważana za pierwszą powieść tartan noir, a sam McIlvanney bywa nazywany „ojcem chrzestnym tartan noir”.
Inspiracje dla tartan noir sięgają wcześniejszych szkockich autorów takich jak James Hogg (Confessions of a Justified Sinner, 1824) oraz Robert Louis Stevenson (Doktor Jekyll i pan Hyde, 1886), zwłaszcza w tematach dualności, moralnej ambiwalencji i psychologii zła.