Najstarsze formacje geologiczne na Lomboku pochodzą z oligocenu–miocenu, a starsze formacje wulkaniczne występują w południowych częściach wyspy. Samalas powstał w wyniku aktywności wulkanicznej przed 12 000 BP. Rinjani uformował się między 11 940 ± 40 a 2550 ± 50 BP. We wczesnym holocenie (przed 5300 p.n.e.) erupcje eksplozywne Samalasa i Rinjani były rzadkie, ale później aktywność wzrosła:

Mało znana erupcja (prawdopodobnie Rinjani) między 5990 ± 50 a 2550 ± 50 BP utworzyła pumeks Propok o objętości równoważnej skały litej 0.1 km³. Samalas zawalił się na południe, prawdopodobnie podczas erupcji pumeksu Propok, tworząc pagórkowate depozyty osuwiskowe na południu wulkanu. Depozyty te obejmują obszar około 535 km² i zawierają około 15 km³ skał, co czyni je trzecimi pod względem wielkości osadami tego typu w Indonezji. Przed erupcją Samalas mógł osiągać wysokość 4207 metrów. Pumeks Rinjani o objętości równoważnej skały litej 0.3 km³ mógł pochodzić z erupcji Rinjani lub Samalasa;