Celem reformy było zlikwidowanie wielkiej własności ziemskiej, postrzeganej przez nowe władze jako jeden z filarów przedwojennego porządku społecznego oraz zaplecze polityczne ziemiaństwa. Jednocześnie reforma miała na trwałe pozyskać poparcie szerokich mas chłopskich dla kształtującego się systemu władzy. Manifest PKWN zapowiadał wywłaszczenie bez odszkodowania majątków ziemskich o powierzchni przekraczającej 50 ha użytków rolnych, a na ziemiach zachodnich i północnych – majątków o powierzchni powyżej 100 haDekret z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska. Dz.U. 1946 nr 49, poz. 279..
Według danych statystycznych w latach 1944–1949 sektor państwowy w rolnictwie reprezentowany był przez trzy podstawowe jednostki organizacyjne: Państwowe Nieruchomości Ziemskie, obejmujące łącznie 1 525,0 tys. ha gruntów, Państwowe Zakłady Hodowli Roślin, dysponujące areałem 69,0 tys. ha, oraz Państwowe Zakłady Chowu Koni o powierzchni 40,9 tys. haRocznik Statystyczny 1949, GUS, Warszawa 1949.. Jednostki te stanowiły trzon państwowego sektora rolnego w pierwszym okresie powojennym i odegrały istotną rolę w realizacji polityki rolnej państwa. Na bazie tych trzech jednostek organizacyjnych utworzono w 1949 r.