Według materializmu historycznego wzrost sił wytwórczych na pewnych etapach rozwoju antagonistycznych formacji społeczno-ekonomicznych, odbywający się kosztem uciemiężenia mas pracujących, bynajmniej nie oznacza jednoczesnego rozkwitu sztuki. Ani poziom rozwoju sztuki jako całości, ani poziom rozwoju poszczególnych jej rozdziałów nie pokrywają się, jak zauważa Marks, z poziomem rozwoju ekonomiki społeczeństwa. Tłumaczy się to tym, że poziom rozwoju sztuki nie jest bezpośrednio uwarunkowany przez poziom rozwoju sił wytwórczych, lecz przez specyfikę zrodzonych przez rozwój społecznej produkcji stosunków społecznych, które w jednych warunkach sprzyjają rozwojowi sztuki, a w innych wpływają nań negatywnie.
Doniosłą rolę w opracowaniu estetyki marksistowsko-leninowskiej odegrały uchwały Komitetu Centralnego KPZR: O polityce partii w dziedzinie literatury pięknej (1925); O przebudowie organizacji literacko-artystycznych (1932).
Doniosłą rolę w ugruntowaniu marksistowsko-leninowskiej estetyki odegrały Anatolij Łunaczarski i Maksim Gorki. Dokumenty partii, prace Łunaczarskiego, Gorkiego podkreślały klasowy charakter sztuki.