W rezultacie ukształtował się model oligarchiczny, w którym status społeczny, prawa polityczne i lokalna baza władzy wzajemnie się wzmacniały.
Od elit komunalnych do patrycjatów miejskich thumb|Nicola d’Ulisse, Święty Andrzej i bitwa między mieszkańcami San Ginesio a mieszkańcami Fermo (ok. 1463), przedstawienie bitwy pod Fornariną (1377) między miastem San Ginesio a wojskami Fermo. W centrum kompozycji znajduje się ufortyfikowane miasto, podczas gdy sama bitwa ukazana jest w tle.
W znacznej części północnych i środkowych Włoch około roku 1100 powstały autonomiczne komuny miejskie, które w dużej mierze uniezależniły się od władzy królewskiej lub biskupiej i – w ziemiach papieskich – pozostawały jedynie nominalnie pod zwierzchnictwem papieskim lub cesarskimJean-Claude Maire Vigueur, Les communes italiennes au Moyen Âge, 2010..
W tym samym okresie także w marchii ankońskiej powstały komuny rządzone przez konsulów, przedstawicieli rodzin o tradycji rycerskiej. W XIV wieku wiele z tych ośrodków, w obliczu konfliktów wewnętrznych między rodami szlacheckimi oraz prób utrzymania przewagi przez elity mimo wzrostu znaczenia bardziej dynamicznych grup ludowych, wprowadziło środki mające ograniczyć hegemonie arystokracjiJuż Rasi (1937), s.