Za modelowe warianty parlamentaryzmu zracjonalizowanego uznaje się ustroje Francji (konstytucja V Republiki wprowadzająca system semiprezydencki) i Niemiec (Ustawa Zasadnicza Republiki Federalnej Niemiec wprowadzająca system kanclerski).

Podstawowymi mechanizmami zapewniającymi wzmocnioną pozycje gabinetu w zracjonalizowanym parlamentaryzmie są: procedura kreacji rządu dostosowana do zmiennej rzeczywistości politycznej i znacznego rozbicia politycznego parlamentu (np. polska trójstopniowa procedura powołania rządu) oraz mechanizm konstruktywnego wotum nieufności, w myśl którego odwołanie starego rządu równa się powołaniu nowego – rozwiązanie to oprócz zebrania przez opozycję większości negatywnej wymaga także osiągnięcia większości pozytywnej. Inne mechanizm racjonalizacji odnoszące się do rządu lub głowy państwa to m.in. prawo inicjatywy ustawodawczej dla tych podmiotów, prawo weta ustawodawczego dla głowy państwa, nadanie klauzuli pilności projektom rządowym. W Niemczech uprawnienia kanclerza wzmacniane są poprzez możliwość funkcjonowania tzw. kanclerza mniejszościowego, nadrzędność kanclerza wobec ministrów, którzy odpowiadają przed nim (parlament nie może ich indywidualnie odwołać), czy możliwość tworzenia prawa za zgodą Bundesratu w stanie wyższej konieczności ustawodawczej.