Wprowadzenie do lektury dzieł, Wydawnictwo Karmelitów Bosych, Kraków 1997..
Mistyk karmelitański Jan od Krzyża (1542–1591) opierał swoją duchowość na „dramacie zbawienia poprzez małżeństwo”. Według niego Wcielenie jest dopełnieniem zbawczych zaślubin i „cudowną wymianą” (sacrum commercium) między Synem a Kościołem. Czas „nocy ciemnej” to z kolei dla duszy proces bolesnego spalania tego, co nie jest miłością Boga (na drodze trzech cnót boskich: wiary, nadziei i miłości), aby mogła ona w pełni i bezwarunkowo przylgnąć do NiegoJan od Krzyża, Pieśń duchowa, [w:] Dzieła, Wydawnictwo Karmelitów Bosych, Kraków 1995, strofa 22..
W teologii protestanckiej po reformacji podejście do mistycznego zjednoczenia było zróżnicowane. Valentin Weigel kładł nacisk na „Chrystusa w nas”, sugerując pełne stopienie się Boga i człowieka (tzw. weigelianizm), z czym główny nurt luteranizmu polemizował, zachowując dystans wobec pełnego stopienia i promując ideę unio cum Christo (zjednoczenia z Chrystusem).