Prymas oraz część stronników Henryka Walezego sprzeciwiali się uznaniu jego panowania za zakończone, podczas gdy większość koła rycerskiego uważała, że niespełnienie przez króla warunków ustalonych w 1574 roku wystarczało do rozpoczęcia nowej elekcjiEwa Dubas-Urwanowicz, Koronne zjazdy szlacheckie w dwóch pierwszych bezkrólewiach po śmierci Zygmunta Augusta, Białystok 1998, s. 186–192..
Istotnym elementem konfliktu stała się kandydatura habsburska. Znaczna część senatorów skłaniała się ku wyborowi przedstawiciela dynastii habsburskiej, natomiast duża część szlachty sprzeciwiała się tej kandydaturze. Szlachta podejrzewała senatorów o celowe przedłużanie obrad, licząc na stopniowy wyjazd mniej zamożnych uczestników zjazdu i ułatwienie w ten sposób wyboru HabsburgaEwa Dubas-Urwanowicz, Koronne zjazdy szlacheckie w dwóch pierwszych bezkrólewiach po śmierci Zygmunta Augusta, Białystok 1998, s. 190–194; Świętosław Orzelski, Bezkrólewia ksiąg ośmioro, t. II, przeł. Włodzimierz Spasowicz, oprac. Włodzimierz Kaczorowski, Opole 2021..