thumb|Defenestracja praska thumb|upright=1.3|left|Mapa działań wojny trzydziestoletniej thumb|Oblężenie Budziszyna w 1620 thumb|Fryderyk V Wittelsbach thumb|Gábor Bethlen thumb|Albrecht von Wallenstein thumb|Gustaw II Adolf thumb|Ernst von Mansfeld thumb|Kirasjerzy Pappenheima thumb|Pokój westfalski thumb|left|Straty ludnościowe w Rzeszy na skutek wojny Wojna trzydziestoletnia () – europejski konflikt trwający od 23 maja 1618 do 24 października 1648 pomiędzy protestanckimi państwami Świętego Cesarstwa Rzymskiego (I Rzeszy) wspieranymi przez inne państwa europejskie (takie jak Szwecja, Dania, Republika Zjednoczonych Prowincji, Francja), a katolicką dynastią Habsburgów. Mimo że wojnę zainicjowały przyczyny natury religijnej, na jej długotrwałość wpłynęło m.in. dążenie mocarstw europejskich (nie tylko protestanckich) do osłabienia potęgi Habsburgów.
W historiografii konflikt ten dzielony jest na cztery fazy (okresy): 1618–1624 – okres wojny czesko-palatynackiej, 1624–1630 – duński okres wojny, 1630–1636 – szwedzki okres wojny, 1636–1648 – francusko-szwedzki okres wojnyMała Encyklopedia Wojskowa. R-Ż. Warszawa 1971, s.