Ombudsman (szw. „rzecznik”) – niezależny urzędnik, powiązany z parlamentem, do którego można odwoływać się w sprawach naruszania praw i wolności jednostki po wyczerpaniu samodzielnych możliwości prawnych.
Historia thumb|200px|Ewa Łętowska, pierwszy w historii Polski ombudsman (Rzecznik Praw Obywatelskich) Powołany po raz pierwszy w Szwecji w 1809 roku jako kanclerz sprawiedliwości. Jego podstawową kompetencją było kontrolowanie działania administracji. W XIX wieku osłabienie pozycji monarchy na rzecz parlamentu wzmocniło rolę ombudsmana w Szwecji.
Szwecja była jedynym państwem posiadającym ombudsmana do 1919 roku, kiedy urząd ten został wprowadzony w Finlandii. W latach 50. XX wieku ombudsmana wprowadzono w Danii. W Niemczech Zachodnich powołano pełnomocnika Bundestagu do spraw wojskowych (nie jest to klasyczny ombudsman). W latach 60. XX wieku nastąpił gwałtowny rozwój tej instytucji w państwach demokratycznych. Konstytucja Hiszpanii z 1978 roku wprowadziła instytucję „Obrońcy Ludu” ()Konstytucja Hiszpanii (art. 54).