Drugi tom Martwych dusz miał przedstawić zmienione poglądy pisarza, ten jednak widział, że w ten sposób popada w konflikt z prawdą życiową i artystyczną. Gotowe już rozdziały były niszczone, zachowały się jedynie ich fragmenty. Martwe dusze były ostatnim jego wielkim dziełem. W 1847 Gogol opublikował Wybrane fragmenty z korespondencji z przyjaciółmi, w których próbował przedstawić pozytywną wizję społeczeństwa rosyjskiego i skłonić je do korzystnych zmian. Riasanovsky określa tekst jako „naiwny i reakcyjny”, przywołując wyrażony w nim pogląd, iż rosyjscy chłopi powinni pozostać analfabetami. mały|Grób Nikołaja Gogola w Moskwie W ostatnich dniach przed śmiercią pisarz pościł. Po 15 dniach postu zmarł w Moskwie 4 marca 1852 w wieku 42 lat. Został pochowany na Cmentarzu Nowodziewiczym. Po odkopaniu jego grobu znaleziono ciało odwrócone twarzą w dół, co dało początek spekulacjom, że pochowano go żywcem w stanie śpiączki.
Wybrana twórczość Dramaty 1842 – Ożenek (ros. Женитьба) – polskie tłumaczenie Julian Tuwim 1836 – Rewizor (ros. Ревизор) – polskie tłumaczenie Julian Tuwim 1836 – Teatralny rozjazd (ros. Театральный разъезд после представления новой комедии) 1842 – Gracze: Komedia w 1 akcie (ros. Игроки) – polskie tłumaczenie Jerzy Wyszomirski