Rola operacyjna tej twierdzy oraz specyfika położenia i jej struktura (budowla i rejon umocnień) przeznaczona była do prowadzenia długotrwałej wojny obronnej, a także do przeprowadzenia ewentualnego kontruderzenia na kierunku Prus Wschodnich.
29 maja 1873 roku car Aleksander II Romanow wydał rozkaz rozpoczęcia prac przygotowawczych do budowy twierdzy w miejscowości Osowiec, która jednocześnie miała bronić linii kolejowej Białystok – Królewiec. Główny Zarząd Inżynieryjny (podległy Ministerstwu Wojny) powierzył opracowanie projektu fortyfikacji inż. woj. płk L. Hildebrandtowi. Koncepcja przewidywała w pierwszym etapie budowę twierdzy pierścieniowejKoncepcja zakładała, że odległość pomiędzy fortami nie może być większa niż maksymalny zasięg ówczesnych dział (czyli 7 km). Obwód twierdzy wyniósłby 30 km, a w przypadku objęcia miasta Goniądz wydłużyłby się do 42 km. o średnicy 6–8 km składającej się z 9 fortów: 4 położonych po prawej stronie rzeki Biebrzy, tzw. zarzecznych („Sośnia”, „Kapice”, fort Zarzeczny – zbudowany później jako nr 2 oraz fort „Wólka”) oraz 5 fortów położonych po lewej stronie rzeki. Koszt budowy umocnień oszacowano na około 10 mln rubli w złocie weszły do obiegu w roku 1898.. Ogrom kosztów oraz wybuch wojny z Turcją spowodował wstrzymanie decyzji w sprawie budowy fortyfikacji.