SED w NRD 7 października 1949 roku z inicjatywy kierownictwa SED uchwalono nową konstytucję Niemiec, w ramach której utworzono państwo o nazwie Niemiecka Republika DemokratycznaWolfgang Benz; Hermman Graml (1986); Siglo XX. II. Europa después de la Segunda Guerra Mundial 1945–1982, s. 37. Wraz z utworzeniem NRD, SED weszła w skład Kominformu (w 1948 roku odmówiono partii członkostwa)Wilfriede Otto (1997); Ansichten der DDR, Band VII, s. 328.
Na III Kongresie Partii w dniach 20-24 lipca 1950 roku sekretarzem generalnym partii został Walter Ulbricht. Przywódca od początku wdrażał politykę socjalizacji gospodarki życia i gospodarki w NRD. Radykalne reformy wdrażane przez Ulbrichta doprowadziły w czerwcu 1953 roku do wybuchu antyrządowych zamieszek. Zamieszki przyczyniły się do liberalizacji kierunku wyznaczonego przez partięWolfgang Benz; Hermman Graml (1986); Siglo XX. II. Europa después de la Segunda Guerra Mundial 1945–1982, s. 371-372. Po tych wydarzeniach z partii wykluczony został dotychczasowy szef Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego Wilhelm Zaisser (choć on sam był w ówczesnym gronie partii uważany za osobę przeciwną stalinizmowi)Wolfgang Benz; Hermman Graml (1986);