Miejscowość odgrywała w XII w. taką rolę, że biskup krakowski Baldwin w swojej tytulaturze zawierał status kanonika stopnickiegoHistoryczny Oopis kościołów miast, zabytków i pamiątek w Stopnickiem str.236.. Pod koniec tego samego wieku inny biskup krakowski używał także tytulatury związanej z tą osadą. Istnieje również teoria, iż owa miejscowość od założenia należała do zgromadzeń kościelnych. W 1275 r. książę Bolesław Wstydliwy przebywając w Stopnicy wydał przywilej dla klasztoru w Wąchocku (Kodeks Małopolski II 136).
Prawa miejskie i przywileje mały|Zamek królewski (XIV w.) Przed nadaniem prawa miejskiego niemieckiego Stopnica funkcjonowała na prawie polskim. Do czasu nadania praw przez Kazimierza Wielkiego pełniła funkcje osady targowej. Znajdowała się tu liczna parafia szacowana na 1830 osób w 1340 r.E. Wierzbicka, Stopnica dzieje miasta i zamku, Lublin 2012, s. 66–67. Ostatni piast ufundował tu także murowany kościół pw. św. Piotra i Pawła. Fundacja ta wiązana jest ze sprawą mordu księdza Marcina Baryczki w 1349 r., fundacja była jednym z warunków pokuty jamie musiał spełnić monarcha. Król ofiarował na rzecz kościoła złoty kielich wotywny oraz srebrną hermę św. Marii Magdaleny. Kazimierz III Wielki 26 kwietnia 1362 r.