Podejmowane przez władze pruskie działania germanizacyjne wpływały integrująco na społeczeństwo polskie, także wiejskie. Polacy zrzeszali się w różnych stowarzyszeniach, gdyż w ten sposób łatwiej mogli się opierać polityce działającej niemieckiej Komisji Kolonizacyjnej. Przykładem tego są m.in. tucholskie Kurkowe Bractwo Strzeleckie (1835), Towarzystwo Rolnicze (1862) oraz Towarzystwo Gimnazjalne Sokół, w których udział mieli mieszkańcy całego regionu. W tym okresie Żalno należało do miejscowości objętych najsilniejszą germanizacją, skutkiem czego były spory procent ludności niemieckiej oraz utrata majątku przez Żalińskich.
Prawdopodobnie w połowie XIX wieku w Żalnie została zbudowana pierwsza szkoła. Wcześniej dzieci mieszkańców Żalna mogły uczęszczać do szkół parafialnych w Raciążu bądź w Tucholi. Wiemy, że do szkoły w Żalnie w roku 1865 uczęszczało 96 uczniów, a w szkole uczył tylko jeden nauczyciel. Do jego utrzymania zobowiązana była gmina szkolna (wszyscy rodzice). Za tę pracę otrzymywał około 200 talarów rocznie, oraz naturalia (zboże, ziemniaki). Około 1900 roku w Żalnie zostaje założona jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej (według najnowszych badań istniała już w 1898).