Atbasz (, atbasz) – prosty monoalfabetyczny szyfr podstawieniowy pochodzenia hebrajskiego, którego działanie polega na zamianie litery leżącej w odległości X od początku alfabetu na literę leżącą w odległości X od jego końca. Prawdopodobnie został on opracowany około roku 500 p.n.e.
Pochodzenie nazwy Nazwa szyfru pochodzi od sposobu jego działania. Pierwszą literą alfabetu hebrajskiego jest Alef, drugą – Beth, przedostatnią – Szin, ostatnią – Taw. Nazwa ATBaSz oznacza, że pierwszą literę alfabetu – A[lef] – zamienamy z ostatnią – T[aw], a drugą – B[eth] – z przedostatnią – Sz[in].
Odszyfrowywanie Aby odszyfrować tekst zaszyfrowany tym szyfrem, wystarczy ponownie poddać go szyfracji.
Ręczne posługiwanie się szyfrem Aby ułatwić sobie ręczne operacje na tym szyfrze wystarczy użyć tabeli.
Tablica kodowa: A|B|C|D|E|F|G|H|I|J|K|L|M|N|O|P|Q|R|S|T|U|V|W|X|Y|Z Z|Y|X|W|V|U|T|S|R|Q|P|O|N|M|L|K|J|I|H|G|F|E|D|C|B|A
Aby jeszcze bardziej ułatwić sobie pracę można zastosować inną, krótszą tabelę: Pierwsze 13 liter od początku : A|B|C|D|E|F|G|H|I|J|K|L|M Ostatnie 13 liter od końca : Z|Y|X|W|V|U|T|S|R|Q|P|O|N
Przykład W alfabecie łacińskim:
a (pierwsza litera od początku alfabetu) → z (pierwsza litera od końca alfabetu) t (siódma litera od końca alfabetu) → g (siódma litera od początku alfabetu)