Mater et magistra () – encyklika papieża Jana XXIII sygnowana datą 15 maja 1961 dotycząca współczesnych przemian społecznych w świetle nauki chrześcijańskiej. Jej ideą przewodnią jest uniwersalistyczny humanizm chrześcijański.
Charakteryzuje się przejrzystą budową i formą. Składa się z czterech części. W pierwszej papież Jan XXIII przypomina i streszcza nauki zawarte w poprzednich ważnych dokumentach Kościoła dotyczących kwestii społecznych, czyli encykliki Rerum novarum, Quadragesimo anno oraz w tekst przemówienia Piusa XII na Zielone Święta z 1941 roku.
W kolejnej części precyzuje te nauki tak, by odpowiadały na pytania i wątpliwości pojawiające się w jemu współczesnym czasie. Są to między innymi kwestie zakresu i sposobów interwencji państwa, własności, zagadnienie podziału dochodu narodowego, wynagrodzeń oraz reformy przedsiębiorstw.
W trzeciej części zamieszczone są zagadnienia, którymi do tej pory Kościół się nie zajmował. Papież pisze o dysproporcjach rozwojowych świata w dziedzinach gospodarki, kultury i polityki oraz wskazuje rozwiązania problemów z nimi związanych.