W artykule Schyłek chrześcijaństwa tomistycznego (1970) Józef Tischner zakwestionował prymat filozoficzny tomizmu nad innymi nurtami filozofii w odniesieniu do Objawienia. Uważał, że filozofia jest niezależna i choć w wielu punktach jest przesiąknięta duchem chrześcijaństwa nie może się do niego sprowadzać. Jednocześnie przestrzegał przed zredukowaniem religii do jedynie słusznej filozofii. Od czasu sporu z tomizmem nie odbyła się w polskim Kościele żadna istotna debata bez jego udziału lub inspiracji. Teksty z pierwszego okresu jego twórczości są zawarte w książkach Świat ludzkiej nadziei (1975) oraz Myślenie według wartości (1982). Pod koniec lat siedemdziesiątych w książce Polski kształt dialogu (1979) podjął również polemikę z marksizmem.
W artykułach zebranych w książkach Nieszczęsny dar wolności (1993), W krainie schorowanej wyobraźni (1997) oraz Ksiądz na manowcach (1999) przedstawił swoje poglądy w kwestii budowania nowego ładu społecznego, politycznego, ale przede wszystkim etycznego. Kontynuował również pracę stricte filozoficzną. W dziełach pt.