Oddalenie od ojca i rządy surowej matki pogłębiły tylko zniewieściałość, która charakteryzowała ostatnie pokolenie Walezjuszów.
Ze względu na słabe zdrowie w dzieciństwie Aleksander bardzo długo chodził w lekkich sukienkach. Był ulubieńcem matki, która nazywała go moje oczy i mały orzeł. Zachwycała się jego zdrowiem i urodą. Zawsze znajdowała dla niego czas na czułości i pieszczoty. Aleksander, tak jak i matka przejawiał zamiłowanie do nauki. Uczył się dobrze. Jego preceptorem był znakomity humanista francuski Jacques Amyot. Mały Aleksander rozczytywał się w Plutarchu i romansie Perceforest.
Wojny zewnętrzne i domowe Marzenia o wielkich wojennych czynach młodego królewicza zderzały się z trudną rzeczywistością. Armia francuska w kolejnej rundzie wojny z Hiszpanią poniosła klęski pod Saint-Quentin (1557) oraz Gravelines (1558) i Francja zmuszona była w traktacie pokojowym w Cateau-Cambrésis (1559) zrezygnować z ambicji panowania we Włoszech. W 1558 roku najstarszy brat Aleksandra Franciszek został ożeniony z Marią Stuart. Rok później Klaudię wydano za księcia Lotaryngii, a Elżbietę za Filipa II, króla Hiszpanii. Młody Aleksander został księciem Angoulême i miał otrzymać własny dwór. Jednakże 30 czerwca 1559 roku król wyprawił wielki turniej dla uczczenia ślubu córki.