thumb|gen. Tadeusz Kościuszko, Najwyższy Naczelnik Siły Zbrojnej Narodowej w insurekcji 1794 roku, portret pędzla Kazimierza Wojniakowskiego sprzed 1812 roku thumb|Józef Chełmoński, Racławice, 1906 Insurekcja kościuszkowska, powstanie kościuszkowskie, daw. rewolucja polska 1794 rokuTak np. Karol Wojda O rewolucyi polskiéj w roku 1794; Józef Zajączek Historja rewolucji polskiej zeszłej w roku 1794 Johann Jakub Pistor Pamiętniki o rewolucyi polskiej z roku 1794; Antoni Trembicki O rewolucji 1794 roku.Stanisław Zakroczymski Polska praworządność rewolucyjna? Trzy sceny z roku 1794, Więź, 4 września 2017. – polskie powstanie narodowe przeciw Rosji i Prusom w 1794 roku, które obejmowało również insurekcję warszawską, wileńską, kurlandzką, wielkopolską i kilka innych.
Geneza
Po klęsce w wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 roku terytorium Rzeczypospolitej było okupowane przez wojska rosyjskie. Władze konfederacji targowickiej pod dyktatem posła rosyjskiego przeprowadziły likwidację dzieła Konstytucji 3 maja. Wojska rosyjskie dokonywały wielu grabieży połączonych z represjami politycznymi. Nastąpiło załamanie gospodarcze i finansowe państwa. Upadło siedem największych banków warszawskich, łącznie z domem bankowym Piotra Fergussona Teppera. Potęgowała się drożyzna żywności.