Nazwa Nazwa dzielnicy pochodzi od francuskiej nazwy Joli Bord (wymowa IPA: ), czyli „Piękny Brzeg”. Tak nazywano posiadłość konwiktu księży pijarów, założoną nad Wisłą w XVIII wieku. Nazwa „Żoliborz“ przez długi czas była stosowana tylko w odniesieniu do nieruchomości pijarów, jednak z biegiem lat objęła całą okolicę, wypierając nazwę Fawory.
Historia Obszar obecnego Żoliborza obejmował w znacznej części teren wsi Polików (Polków), nazywanej od drugiej połowy XVII wieku Faworami. Przed 1831 Fawory były podmiejską dzielnicą willową z pałacami, willami, dworkami i ogrodami należącymi do warszawskiej arystokracji i plutokracji. Po 1831 teren ten został zajęty pod budowę Cytadeli.
Współczesny Żoliborz rozwinął się w latach 20. XX wieku. Po odzyskaniu niepodległości niezabudowane powojskowe tereny wokół Cytadeli, które stały się własnością państwa, dawały możliwość stworzenia nowej tkanki miejskiej. Dzielnicę zaprojektowano według koncepcji stworzonej przez Tony Garniera – osiowych założeń urbanistycznych i monumentalnych obiektów przy głównych ulicach. Założenia urbanistyczne stworzył Antoni Jawornicki, nadając dzielnicy kształt trapezu zawarty pomiędzy Wisłą i ulicami: Potocką, Zajączka i Stołeczną (najstarszą nazwaną na Żoliborzu, obecnie Popiełuszki).