Dama pikowa (ros. Пиковая дама, Pikowaja dama) – opera Piotra Czajkowskiego w 3 aktach z librettem Modesta Czajkowskiego (brata kompozytora), na podstawie opowiadania Aleksandra Puszkina Dama pikowa (1834).
Historia powstania W 1887 r. kierownictwo teatru petersburskiego wystąpiło z prośbą o napisanie opery do Piotra Czajkowskiego. Kompozytor początkowo odmówił, zgadzając się dopiero na początku kolejnego sezonu artystycznego. Pod koniec 1889 r. przedyskutował z dyrektorem teatru szczegóły przyszłego dzieła. Wstępny zarys opery stworzył w ciągu zaledwie 44 dni, jednak przez resztę roku 1890 poprawiał fragmenty libretta, napisał całe teksty dla niektórych numerów i dopracowywał arie. Pracując razem ze śpiewakiem Mikołajem Fignerem, planowanym wykonawcą roli Hermana, sporządzał po kilka wersji niektórych pieśni.
Sukces opery po prapremierze był ogromny, tak samo została przyjęta w czasie kolejnych wystawień w Kijowie i Moskwie.