W carskiej Rosji przejęty z najemnych wojsk zachodnich (głównie niemieckich) rotmistr (ротмистр) pojawił się w regimentach obcego wzoru w XVII wieku i ranga ta, zastosowana w całej kawalerii rosyjskiej, zachowała się do końca I wojny światowejEncikłopediczeskij słowar’ Brokgauza i Efrona. Sankt Petersburg: F.A. Brockhaus/I.A. Efron, 1899. Tom XXVII, s. 155.. Poza nim funkcjonował wprowadzony później i istniejący do 1914 niższy stopień rotmistrza sztabowego (штабс-ротмистр).
W wojskach sułtańskiej Turcji orientacyjnym odpowiednikiem polskiego rotmistrza był subaşı (sübaşı).
Sławni rotmistrzowie
W dziejach wojska polskiego sławę zyskało wielu noszących tę rangę: thumb|Naramiennik rotmistrza (1939) Jakub Secygniowski (zm. 1530) – hetman wojsk zaciężnych od 1521, rotmistrz koronny, dworzanin królewski, starosta buski, przedstawiciel dyplomatyczny Rzeczypospolitej w Imperium Osmańskim w 1517 roku. Zbigniew Słupecki (zm. 1537) – senator, kasztelan zawichowski i połaniecki, pisarz polny koronny, rotmistrz jazdy obrony potocznej, dworzanin królewski. Wawrzyniec Ciołek (zm. ok. 1539) – dworzanin królewski, rotmistrz jazdy obrony potocznej. Jan Boratyński (zm. 1546) – rotmistrz i dworzanin Zygmunta Starego, żołnierz i poseł na sejm. Bernard Pretwicz (ur. ok. 1500 – zm.