thumb|Echium wildpretii thumb|E. aculeatum thumb|E. pininana Żmijowiec (Echium L.) – rodzaj roślin jednorocznych, dwuletnich i bylin z rodziny ogórecznikowatych. Obejmuje 68 gatunków występujących głównie w obszarze śródziemnomorskim, w Europie, Azji Zachodniej i w Afryce. W Polsce rośnie jako gatunek rodzimy tylko żmijowiec zwyczajny E. vulgare (zaliczany tu tradycyjnie żmijowiec czerwony E. russicum wyodrębniany jest do rodzaju Pontechium), poza tym przejściowo dziczeje z upraw żmijowiec babkowaty E. plantagineum (podobnie, jako efemerofita, wymieniono także żmijowca wilczego E. lycopsis, które to nazwy są jednak synonimami żmijowca babkowatego).
Przedstawiciele rodzaju zawierają trujące glikoalkaloidy, alkaloidy i alantoinę. Wykorzystywane były jako środek przeciw ukąszeniom żmii (stąd polska nazwa rodzajowa). Żmijowiec zwyczajny dawniej wykorzystywany był jako roślina lecznicza i trutka na szczury, z nasion wytłaczano olej.