Świadomość społeczna jako analogia do jaźni pojedynczego człowieka Świadomość, zwłaszcza rozumiana jako samo-świadomość (self-awareness) jest fenomenem, który pojawia się jedynie na bazie złożonych układów nerwowych. Ów neurofizjologiczny proces wymaga istnienie złożonej struktury mózgu i specyficznych obwodów neuronalnych oraz funkcjonowania psychiki, której modele są opisywane w obrębie różnych teorii z zakresu kognitywistyki i psychologii. Koncept świadomości społecznej jest łatwiej przedstawić przez analogię do świadomości pojedynczego człowieka. W tym celu warto się zapoznać wpierw z uproszczonym, dydaktycznym schematem psychiki człowieka. Taki graficzny model przedstawia rys. 1.
Uproszczony, dydaktyczny schemat psychiki człowieka thumb|Schemat psychiki człowieka, autor rysunku Andrzej Brodziak
Rys. 1 Poglądowy schemat 'psychiki człowieka' wykorzystujący pojęcia trzech ważnych teorii, zaproponowanych przez Carl Gustav Junga, Carla Rogersa i Erica Berne. Schemat uwypukla najważniejsze elementy obszaru podświadomego i nieświadomego. Jeśli zdolność do intymności i zmysłowości jest upośledzona, zgodnie z teorią E. Berne, człowiek, jako istota społeczna, nawiązuje kontakt z innymi przez formy zastępcze jakimi są tzw. gry (manipulacje).