Apanaże (fr. apanage – od późnołacińskiego słowa appanare – dawać chleb) – funkcjonujący we Francji sposób zapewnienia dochodów członkom rodziny królewskiej, początkowo poprzez wydzielenie części domeny królewskiej, później również w formie renty pieniężnej. Obecnie apanaże występują jako tzw. listy cywilne m.in. w Wielkiej Brytanii, Danii i Szwecji. Apanaże w formie specjalnej renty mogą otrzymywać prezydenci republik, którzy ustąpili z urzędu przed upływem kadencji (w Polsce byli nimi Wojciech Jaruzelski i Ryszard Kaczorowski).
Historia Apanaże powstały w średniowiecznej Francji i początkowo stanowiły lenno nadawane przez króla swoim młodszym synom, nie biorącym przez prawo primogenitury udziału w dziedziczeniu. Celem nadania było uniknięcie podziału królestwa i wojny domowej pomiędzy kandydatami do tronu. Apanaże nie mogły być sprzedawane lub oddawane w posagu. Po wygaśnięciu linii miały powracać do królewskiej domeny. W systemie apanaży nie uczestniczyły królewskie córki, które na mocy prawa salickiego nie mogły brać udziału w dziedziczeniu tronu.