Rzeźba Rodopów jest bardzo urozmaicona, głównie wskutek aktywności tektonicznej w trzeciorzędzie. Pasmo składa się z gnejsów i wapieni, na zachodzie również z granitów, miejscami spotyka się skały magmowe i andezyty oraz piaskowce. Występują zjawiska krasowe. Rodopy Zachodnie składają się z szeregu masywów oddzielonych głębokimi dolinami rzecznymi. Rodopy Wschodnie mają raczej charakter płaskowyżu bądź pogórza.
W Rodopach Zachodnich klimat jest górski, złagodzony przez masy ciepłego powietrza wstępujące na północ dolinami rzecznymi. W Rodopach Wschodnich klimat jest przejściowy między śródziemnomorskim a umiarkowanym.
Na południowych zboczach Rodopów przeważają krzewiaste zarośla kserofilne. Zbocza północne porastają lasy, głównie dębowe i bukowe. W Rodopach Zachodnich występują również lasy iglaste z udziałem brzozy (jest to najdalej wysunięte na południe miejsce w Europie, gdzie rosną brzoza brodawkowata i świerk pospolity).
Niższe partie gór, szczególnie w Rodopach Wschodnich, są zajęte pod uprawę tytoniu i winorośli. W Rodopach Zachodnich eksploatuje się tamtejsze lasy. W paśmie występują złoża rud metali: żelaza koło Chaskowa, chromu koło Krumowgradu, polimetaliczne koło Madanu. Źródła wód mineralnych. Uzdrowiska klimatyczne i balneologiczne.