Nagana szlachectwa (łac. vituperatio nobilitatis) – środek prawny służący do zakwestionowania szlacheckiego pochodzenia pozwanego. Miał on odgrodzić stan szlachecki od innych. Skutkiem niemożności udowodnienia swojego szlacheckiego pochodzenia było przeniesienie 1/2 majątku z osoby naganianej na osobę naganiającąVolumina legum t. 2, s. 282 f. 1272 O szlachectwie z 1589 r..

Statuty Kazimierza Wielkiego wprowadzały obowiązek udowodnienia prawdziwości swojego szlacheckiego pochodzenia poprzez przedstawienie sądowi świadków: w Wielkopolsce – dwóch z rodu ojca i czterech z dwóch obcych rodów, w Małopolsce – sześciu z rodu ojca.

W Koronie regulowała to ustawa z 1633 O wywodzeniu szlachectwaVolumina legum t. 3, s. 382., w Wielkim Księstwie artykuł 22 rozdziału 3 Statutu z 1588Statut litewski z 1588, wyd. 1744, s. 82.. Używano tego środka prawnego także do innych celów, m.in. do umożliwiania wejścia do stanu szlacheckiego osób zamożnych poprzez przekupywanie świadków oraz do odbierania części majątku osoby niewątpliwie szlacheckiego pochodzenia, która nie była w stanie tego udowodnić.