mały|Eugène Delacroix, Mefistofeles, ilustracja z 1828 r. Mefistofeles, także Mefisto lub Mefistofel – upadły anioł. Jego imię pochodzi z hebrajskiego: mefir – niszczyciel, tofel – kłamca lub mephistoph – niszczyciel dobra. Być może też z greki: mephostophiles – duch ciemności, nielubiący światła.
Mefistofeles w fikcji
W dramacie Faust (1833) Johanna Wolfganga von Goethego Mefistofeles zawiera pakt z tytułowym bohaterem i towarzyszy mu przez jakiś czas, by spełniać egoistyczne zachcianki głównego bohatera, o duszę którego demon założył się z Bogiem. Mefistofeles ostatecznie zakład ten przegrywa, a Faust zostaje zbawiony. Tym samym spełniają się słowa, iż demon ów „wiecznie zła pragnąc” (zwiedzenie Fausta i potępienie jego duszy), „wiecznie czyni dobro” (zbawienie Fausta). Mefistofeles symbolizuje wartości negatywne. W dramacie Nie-Boska komedia (1835) Zygmunta Krasińskiego Mefisto pojawia się w części 3 i zagłusza głos Anioła Stróża; Mefistofeles pojawia się w wielu współczesnych utworach literackich, między innymi w powieści fantasy Mai Lidii Kossakowskiej Siewca Wiatru, czy w młodzieżowej powieści Stowarzyszenie Umarłych Dusz. Występuje też w filmie, m.in. w Ghost Rider jako wysłannik Lucyfera.