w ich trakcie Mateusz Basarab odniósł m.in. zwycięstwo w bitwie nad rzeką Prahova. Rywalizacja przerodziła się w otwartą wrogość, czego skutkiem był inspirowany przez Mateusza spisek z 1653 roku, wymierzony w Bazylego Lupu, który w tym czasie zaangażowany był w konflikt polsko-kozacki. Bazyli został zmuszony do ucieczki z Mołdawii, jednak dzięki wsparciu Tymofieja Chmielnickiego odzyskał władzę i dokonał najazdu na Wołoszczyznę. Mateusz Basarab, mimo odniesionych ran w bitwie pod Fintą, zdołał odeprzeć atak i ostatecznie pokonać przeciwnika.
W 1654 przeciwko jego rządom zbuntowały się oddziały tzw. semenów, które opanowały Târgoviște. W trakcie negocjacji z buntownikami Mateusz Basarab zmarł.
Był także mecenasem kultury i Kościoła – ufundował liczne cerkwie i monastyry na Wołoszczyźnie, a także w Siedmiogrodzie i Mołdawii. W Târgoviște założył studium humanistyczne, pierwszą tego typu szkołę w dziejach Wołoszczyzny.
Za jego panowania wydano również zbiory praw pisanych, stanowiące rumuńskie tłumaczenia norm bizantyjskich: Pravila de la