Gruźlica (łac. Tuberculosis) – bakteryjna choroba zakaźna zwierząt, ludzi (→ gruźlica człowieka), wywoływana przez prątki gruźlicy. Występuje na całym świecie.
Etiologia Chorobę powodują prątki gruźlicy – są to pałeczki cienkie, proste lub lekko zgięte. Są kwasooporne, zasadooporne, alkoholooporne. Nie posiadają rzęsek ani otoczek. Są to bakterie Gram-dodatnie, tlenowce, należą do rodzaju Mycobacterium. W etiologii gruźlicy zwierząt domowych znaczenie mają trzy typy prątków: Mycobacterium bovis, Mycobacterium avium i Mycobacterium tuberculosis. Te trzy typy prątków wraz z Mycobacterium microti tworzą grupę gatunków bezwzględnie chorobotwórczych i nazywamy je prątkami typowymi. Oprócz nich występują tak zwane prątki atypowe. Niektóre z nich mogą być warunkowo chorobotwórcze.
Typ prątka gruźlicy Wysoka zjadliwośćw warunkach naturalnych Słaba zjadliwośćw warunkach naturalnych Ludzki – M.tuberculosis człowiekmałpapiesświniakońbydłokotBydlęcy – M.bovis bydłoczłowiekmałpakotświniakozakońpiesowcaPtasi – M. avium kuraindykgołąbkaczkagęśświniabydłoowcakońkozaMysi – M.microti mysz polna