Hypogeum, hipogeum (łac. z gr. ὑπόγαιον hypógaionStosowane obydwie formy oboczne: hypogeion i hypogaion (Mała encyklopedia kultury antycznej A-Z. Warszawa: PWN, 1973, s. 332); Słownik wyrazów obcych PWN. Warszawa: PWN, 1991, s. 338. – „podziemny” od hypo – pod i gaia – ziemia) – podziemne pomieszczenie na planie koła, czasem z niewielką nadbudówką nadziemną, zwykle przeznaczone na grób albo miejsce kultuEncyklopedia sztuki starożytnej. Europa – Azja – Afryka – Ameryka. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe / Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998, s. 287; Mały słownik terminów plastycznych. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1993, s. 112.. thumb|280px|Wnętrze skalnego hypogeum (punickie Meninx na wyspie Dżerba w Tunezji) thumb|280px|Plan etruskiego hypogeum Volumniów w Perugii (odwzorowanie laserowe) thumb|280px|Dekorowana część chrześcijańskiego hypogeum w rzymskich katakumbach Hypogea powstawały od epoki kamienia (głównie neolit) do czasów rzymskich. Na ogół drążone w skałach, w kulturach przedhistorycznych służyły za miejsca zbiorowych pochówków. Na północnym wschodzie Francji spełniały pod koniec neolitu tę samą rolę co gdzie indziej dolmeny: np. swych zmarłych chowała w nich ludność kultury Seine-Oise-MarneMichel Brézillon: Encyklopedia kultur pradziejowych. Warszawa: WAiF, 1981, s. 84..