Hiperbola uważana jest za odmianę metafory (zwłaszcza katechrezy) lub alegorii. O ile jednak w metaforze cecha przypisana faktowi, osobie lub pojęciu zmienia tylko sens dosłowny, nie zmieniając sensu właściwego, to hiperbola zmienia także sens właściwy, przypisując cechy w sposób przesadny. Teoria retoryki zaleca używanie hiperboli w sposób ostrożny, gdyż przesada może prowadzić do utraty wiarygodności, na przykład gdy nadmiernie powiększa („uczciwy zbrodniarz”) lub nadmiernie pomniejsza („zbrodniczy prezydent naszego kraju”).
Najczęściej stosowaną formą hiperboli jest porównanie stopnia wyższego cechy jakiegoś faktu, osoby czy pojęcia z daną cechą – na przykład „coś jest bielsze niż śnieg”, „ktoś jest czarniejszy niż noc”, „że do tego doszło jest jaśniejsze niż słońce”. W zastosowaniu potocznym i debacie publicznej hiperbola często przybiera formę liczbowego zawyżenia („są nas miliony”), nadmiernego porównania („jest jak Hitler”), nieadekwatnego używania gramatycznego stopnia najwyższego („jesteś najpiękniejsza”), ulepszających rzeczywistość przymiotników („cudowna kraina”) lub przesadnego składnika związków frazeologicznych („mega-sklep”).