Teologia w tym klimacie ukształtowana zwie się teologią wyzwolenia.
W skrajnych swych przejawach teologia wyzwolenia podporządkowywała Ewangelię rewolucji politycznej, czyniąc z tej pierwszej tylko środek do celu. Fundamentalne pomieszanie nadziei na równość na tym świecie z nadzieją równości w Królestwie Bożym doprowadziło do odrzucenia teologii wyzwolenia przez prefekta Kongregacji Doktryny Wiary, Josefa Ratzingera w latach 80. Zagadnienie to pośrednio objaśnia encyklika już Benedykta XVI, Spe Salvi z 30 listopada 2007.
Pomimo tych poważnych trudności praca jezuitów w Ameryce Południowej przynosiła obfite owoce. Arrupe utrzymywał szczególne relacje z tymi jezuitami, którzy realizowali w praktyce dekret czwarty kongregacji. 20 czerwca 1977 oddział zabójców z Union de Guerreros Blancos zagroził wszystkim 47 jezuitom pracującym w Salwadorze, że mają porzucić pracę z ubogimi i w ciągu miesiąca opuścić kraj. Po rozmowach z ich przedstawicielem, Arrupe odpowiedział, Mogą skończyć jako męczennicy, ale moi kapłani nie zamierzają wyjeżdżać, ponieważ są z ludem. 16 listopada 1989 sześciu jezuitów zostało zamordowanych na jezuickim Uniwersytecie Ameryki Centralnej. Były także inne ofiary wśród kleru świeckiego, jak o.