Jan Matejko przedstawił Wernyhorę z krzyżem prawosławnym na piersi jako głównego bohatera w momencie wieszczego natchnienia. Jego masywną postać z rękami uniesionymi ku górze w dramatycznym geście podtrzymuje młoda Ukrainka w narodowym stroju ukraińskim i młody Kozak. U jego stóp znajduje się lira korbowa, jako symbol doniosłości pieśni przechowującej pamięć o dziejach polskiej wspólnoty narodowej. Nad głową wieszcza księżyc wschodzi niczym złocista aureola wskazując, iż jest wybranym i uduchowionym „człowiekiem Bożym”.
Wokół Wernyhory znajdują się jeszcze szlachcic polski Nikodem Suchodolski spisujący piórem przepowiednię, ukraiński hajdamaka z rusznicą w ręku, prawosławny pop ze splecionymi palcami siedzący nad stertą noży, para młodych ludzi powstrzymywana ruchem dłoni przez kobietę obok wieszcza oraz pacholę obejmujące ryngraf przedstawiający Matkę Bożą z Dzieciątkiem.
Wymiar symboliczny Zbiorowisko postaci i przedmiotów wokół niego oraz fakt, że scena odgrywa się w nocy, mają alegoryczne znaczenie.