w 1239 nastąpiło kolejne zniszczenie po najeździe Mongołów. Chociaż po najeździe tureckim i mongolskim Ani było odbudowywane, w 1319 roku ostatecznie zdewastowało je trzęsienie ziemi. Obok zdecydowanej zmiany szlaków handlowych przyczyniło się ono do stopniowego upadku miasta, które w XVII wieku popadło w zapomnienie.
Zabytki Ruiny miasta średniowiecznego (tur. Ani Örenyeri) rozciągnięte są na jałowych łąkach trójkątnego płaskowyżu, ograniczonego z dwóch stron głębokimi wąwozami. Zachowały się wśród nich wyjątkowe zabytki architektury obronnej i sakralnej, zwłaszcza pozostałości kościołów budowanych z rdzawego piaskowca i ciemnej skały wulkanicznejAgata Wielgołaska, Witold Korsak: Turcja. Inspirator podróżniczy. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2020, s. 244-245, .. Położone na ważnym szlaku handlowym pomiędzy wschodem i zachodem, dobrze chronione przez warunki naturalne, Ani nazywano niegdyś miastem tysiąca i jednego kościoła (w 1915 można było stwierdzić pozostałości 43), których liczba z czasem stopniowo malała: kościół pw. Dobrego Pasterza (ocalałe jedynie fundamenty, runął w 1966 r.) kościół św. Grzegorza Oświeciciela (tzw. Gagikaszen) fundowany przez króla Gagika w 998 r. (zachowane dolne partie, kopuła runęła już w XI w.) kościół Gruziński (płn.