thumb|250px|Grigorij Miasojedow: Czytanie manifestu 19 lutego 1861 roku reformy uwłaszczeniowej Aleksandra II Uwłaszczenie chłopów – reformy przeprowadzone głównie w XIX wieku nadające chłopom na własność użytkowaną przez nich ziemię, połączone ze zniesieniem obciążeń feudalnych (pańszczyzna, czynsz).
Historia uwłaszczenia Uwłaszczenie było niezbędnym warunkiem wkroczenia na drogę rozwoju kapitalistycznego, uwalniało bowiem chłopów od zależności feudalnych i pozwalało zasilić rozwijające się miasta oraz przemysł. Ponadto oznaczało modernizację i unowocześnianie samego rolnictwa.
Uwłaszczenie mogło nastąpić: za odszkodowaniem (z rekompensatą finansową dla feudała), bez odszkodowania (bez tejże rekompensaty).
Odszkodowanie mógł wypłacić osobiście uwłaszczony chłop lub Skarb Państwa. W tym przypadku władze często „ukrywały” sumy odszkodowawcze w podwyższonych podatkach chłopskich, przez co realnie włościanin ponosił koszty rekompensat.