Częściowo koncepcja ta była wspierana przez wielu paleontologów, którzy dostrzegali kierunkowość przemian w odkrywanych przez nich skamielinach, ale wielu z nich odrzucało podejście zaczerpnięte z teleologii. Autogeneza była odmianą ortogenezy zakładającą, że gatunki mogą powstawać spontanicznie na skutek samorództwa, co miało wyjaśniać równoległą ewolucję.
Porównanie + Porównanie różnych koncepcji opisujących rozwój życia: Darwinizm Ortogeneza Lamarkizm Mechanizmy przemian organizmów Dobór naturalny prowadzi do przetrwania najlepiej przystosowanych organizmów, źródłem nowych cech są losowe mutacje oraz rekombinacja. Nie istnieje żaden z góry ustalony cel, każda nowa cecha musi prowadzić do stałego wzrostu adaptacji choćby najmniejszego, który kumuluje się w wielu pokoleniach dzięki dziedziczeniu. Proces ten prowadzi do różnicowania i specjacji. Na organizmy działa wewnętrzny pęd do samodoskonaleniu, a dobór naturalny jest nieistotny. Nowo powstałe cechy mogą być obojętne lub powodować negatywny wpływ na szanse przetrwania, jeżeli służą dalekowzrocznemu celowi rozwojowemu. Podobnie jak w ortogenezie największe znaczenie ma wewnętrzny pęd, ale lamarkizm podkreśla bardziej rolę dziedziczenia, a niektórzy jego zwolennicy zaadaptowali również dobór naturalny w ramach swoich koncepcji.